“De expertise van het Schadefonds over schadevergoedingen moet beter worden benut”

Siewert Lindenbergh is hoogleraar Privaatrecht aan de Erasmus Universiteit en advocaat-generaal bij de Hoge Raad. Zes jaar zat hij in de Commissie van het Schadefonds. Het is hoog tijd om het Schadefonds een stevigere positie te geven bij het toekennen van schadevergoedingen, vindt hij. En die bedragen? Die mogen ook fors omhoog.

Ooit promoveerde hij op het onderwerp smartengeld. Sindsdien weet iedereen hem te vinden zodra het gaat over erkenning, schadevergoedingen en tegemoetkomingen. Erkenning kan vele gedaanten aannemen, weet hij uit ervaring. In 2011 zat hij de commissie voor die een compensatieregeling ontwierp voor de misbruikslachtoffers in de rooms-katholieke kerk. “In die commissie stelden we aan slachtoffers de vraag: ‘Wat houdt erkenning of genoegdoening voor u persoonlijk in?’

Daarop kwamen totaal verschillende antwoorden. De een was pas echt tevreden als de kerk failliet zou zijn. Een ander vertelde dat hij nog maar af en toe last had van nare herinneringen. Voor zulke momenten had hij een remedie: hij ging fietsen. Wat hem betreft was een nieuwe fiets genoeg.”

Geld en goede communicatie

Voor het ervaren van erkenning hanteren mensen dus individuele maatstaven. “Wat wel altijd belangrijk is: je verhaal kunnen vertellen aan een onafhankelijke instantie, die echt een luisterend oor biedt. Daarnaast is een vorm van symboliek essentieel. Bij het Schadefonds is die symboliek redelijk praktisch, namelijk een geldbedrag.”

“Voor het ervaren van erkenning hanteren mensen individuele maatstaven. Wat wel altijd belangrijk is: je verhaal kunnen vertellen aan een onafhankelijke instantie, die echt een luisterend oor biedt.”

Toch moet ook het geven van dat geld altijd hand in hand gaan met de juiste bejegening, afgestemd op de persoon zelf. “Met goede communicatie kun je ervoor zorgen dat het geld goed ‘landt’. Dat versterkt het gevoel van erkenning bij een slachtoffer.”

Van bonnetjes naar all-in

Sinds de oprichting in 1976 heeft het Schadefonds grote stappen gemaakt, vindt Siewert. Hij haalt het zogeheten bonnetjes-beleid aan, dat gold tot 2014. “Aanvragers moesten op 26 verschillende punten met uitleg komen en bonnetjes van de geleden schade meesturen. Op zich al een enorme klus. Maar het wekte ook de suggestie dat we schade gingen vergoeden, terwijl het alleen om een tegemoetkoming ging.”

Het was dus niet raar dat dit verkeerde verwachtingen opriep, en nogal eens leidde tot teleurstelling bij de aanvragers. “Daarom besloten we in 2014 om over te gaan naar een all-in-beleid met letselcategorieën. Dat zorgde voor een duidelijk verhaal naar aanvragers: we hebben uw situatie en letsel bekeken en volgens ons beleid hoort hier deze categorie bij, klaar. Mensen begrijpen heel goed dat de overheid niet alle schade gaat vergoeden.”

Weeffout in het systeem

Wat betreft financiële voorzieningen voor slachtoffers heeft het Schadefonds ‘heel goede papieren’. Siewert pleit er dan ook voor om het Schadefonds een stevigere positie te geven als het gaat om het toekennen van schadevergoedingen. Waarom? “De overheid betaalt in strafzaken steeds vaker grote bedragen uit als schadevergoeding. Tegelijk blijkt uit een groot onderzoek voor de Raad van de Rechtspraak dat strafrechters tot heel uiteenlopende bedragen komen.”

Procedureel gezien is dit allemaal wel te verklaren, weet hij. “Maar ik vind het echt een weeffout in het systeem dat je in een strafproces tonnen of zelfs miljoenen kunt vorderen, en dat je zonder proces maximaal € 35.000 via het Schadefonds kunt krijgen. Temeer omdat maar een kwart van alle strafbare feiten tot een strafproces komt. Dan mis je sowieso driekwart van de slachtoffers.”

Benut de expertise van het Schadefonds

Kijk daarom naar het Schadefonds, is zijn boodschap aan de wetgever en de politiek. “Dat is helemaal ingericht op het nemen van dit soort beslissingen. De medewerkers zijn goed in staat om aan de hand van beleid vast te stellen wie wel of niet in aanmerking komt, en voor welk bedrag. Dat kunnen ze beter dan de partijen in het strafrechtproces, dat bovendien helemaal niet is op afgestemd op slachtoffers. Voor de laatsten is het proces vaak een martelgang. Die kan hen bespaard blijven als het Schadefonds zijn expertise mag laten gelden.”

“De medewerkers van het Schadefonds zijn goed in staat om aan de hand van beleid vast te stellen wie wel of niet in aanmerking komt, en voor welk bedrag. Dat kunnen ze beter dan de partijen in het strafrechtproces, dat bovendien helemaal niet is op afgestemd op slachtoffers.”

Daarnaast is het ook hoog tijd voor een herziening van de hoogte van de tegemoetkomingen van het Schadefonds zelf. “Het is en blijft een symbolisch bedrag maar het mag op zijn minst gelijke tred houden met de geldontwaarding. Anders dreigt op een gegeven moment het gevaar van omgekeerde symboliek, namelijk dat mensen het gaan ervaren als een habbekrats.”

Inflatiecorrectie vanaf 2002

Waar denkt hij zelf aan? “De bedragen zijn al decennialang hetzelfde. Mijn voorstel aan de politiek zou zijn: pas een inflatiecorrectie toe, vanaf de invoering van de euro in 2002. En wat mij betreft mag het aantal letselcategorieën teruggaan naar drie, in plaats van de huidige zes. Dan kun je zaken eenvoudiger gaan indelen, met een helder onderscheid.”

Hij begrijpt dat dit politiek lastig kan liggen. “Maar erkenning en een fatsoenlijke tegemoetkoming zijn wezenlijke belangen voor slachtoffers. Juist in deze tijd kun je als overheid laten zien dat je echt wil staan voor een gelijke behandeling.”