“Hoe eerder het herstel kan beginnen, hoe beter”

Hoe help je slachtoffers verder na een ingrijpende gebeurtenis? Rosa Jansen, voorzitter van de Raad van Bestuur van Stichting Slachtofferhulp Nederland, vertelt hoe haar organisatie dagelijks klaarstaat voor slachtoffers. Hoe ziet de relatie met het Schadefonds eruit? Wat is het belang van erkenning, en vanwaar de noodzaak van parallel justice?

“Ieder slachtoffer van een strafbaar feit, verkeersongeval of ramp kan een beroep doen op ons”, vertelt Rosa. “Als je aangifte doet bij de politie kun je aangeven of je slachtofferhulp wilt. De politie geeft dat aan ons door en wij nemen dan contact op. Vaak is het slachtoffer dan blij verrast.”

Ondersteuning

Rosa: “De medewerkers van Slachtofferhulp Nederland geven slachtoffers emotionele steun en bieden juridische ondersteuning in het strafproces. Ook helpen zij bij het aanvragen van een schadevergoeding.” Er komen ongeveer 300.000 meldingen per jaar bij het contactcentrum binnen, daarnaast zijn er ruim 1,7 miljoen unieke websitebezoeken. In 2025 verleende de organisatie meer dan 560.000 persoonlijke diensten en ruim 3,2 miljoen online diensten. Naast een landelijk kantoor zijn er 25 vestigingen en 45 gesprekslocaties. Ook (anoniem) bellen en chatten is mogelijk. Er werken ongeveer 800 vrijwilligers en 600 betaalde medewerkers.

Yin en yang

Rosa: “Met het Schadefonds hebben we intensief contact, zowel qua beleid als casuïstiek. In de ondersteuning van slachtoffers vormen we een soort yin en yang. Wij zorgen vooral voor de emotionele, praktische en juridische steun, het Schadefonds richt zich op het toekennen van een tegemoetkoming. Slachtoffers halen onze organisaties soms door elkaar. Begrijpelijk, ons werk raakt elkaar op veel vlakken.”

“Met het Schadefonds hebben we intensief contact, zowel qua beleid als casuïstiek. In de ondersteuning van slachtoffers vormen we een soort yin en yang.”

“Toch is het essentieel dat we allebei een andere doelstelling hebben. Zodra je als medewerker ook over geld zou moeten beslissen, heeft dat invloed op je onafhankelijke positie. Grote kans dat een slachtoffer jou dan niet meer als neutraal kan beschouwen – zeker als het een afwijzing betreft. Onze gescheiden taken houden het werk zuiver, aan beide kanten.”

Hulp bij de Schadefonds-aanvraag

Slachtofferhulp Nederland is een warme doorverwijzer naar het Schadefonds. “Meer dan 60% van alle aanvragen komt van ons uit”, aldus Rosa. “Elke vestiging heeft ook een of meerdere Schadefonds-specialisten. Dit zijn eigen medewerkers die goed bekend zijn met het werk en voorwaarden van het Schadefonds. Zij helpen slachtoffers en hun naasten bij het indienen van hun aanvraag. Die hulp komt goed van pas: als je iets heftigs hebt gemaakt, is het vaak zwaar om het aanvraagformulier goed in te vullen.”

Voor veel slachtoffers is ook het Schadefonds een onbekende partij. “Mensen zijn nogal eens verbaasd dat ze een financiële tegemoetkoming kunnen krijgen, óók zonder aangifte, rechtszaak, verdachte of veroordeling. Ik zie dat organisaties als de onze fungeren als een vertegenwoordiging van de samenleving. Slachtoffers ervaren zo erkenning vanuit de maatschappij.”

Parallel justice

En juist erkenning is hard nodig: die speelt namelijk een sleutelrol bij het herstel nadat je slachtoffer bent geworden. “Op dit gebied is nog een wereld te winnen. Bij ons melden zich honderdduizenden slachtoffers per jaar. De grote meerderheid daarvan valt buiten het strafproces. Bovendien: als het al komt tot een strafproces, gaat het vooral om de bestraffing van de dader, niet om wat het slachtoffer heeft meegemaakt.”

“Als het al komt tot een strafproces, gaat het vooral om de bestraffing van de dader, niet om wat het slachtoffer heeft meegemaakt.”

“Daarom zijn we nu de mogelijkheden van parallel justice aan het onderzoeken. Dit is een systeem dat parallel loopt aan het strafrechtelijk systeem, maar er volledig onafhankelijk van is. Het richt zich op het bieden van emotionele, praktische en juridische steun, veiligheid en informatie aan een slachtoffer. Het mooie van dit systeem is dat het al veel eerder in werking kan treden dan een strafproces – de eerste zitting is soms pas jaren later, als het al tot opsporing en vervolging komt.”

Slachtoffervaardigheidsbewijs

“Je herstelproces zou veel sneller van start moeten gaan. Bijvoorbeeld: je kunt al in therapie gaan voor de verwerking van het trauma. Je kunt ook al – eventueel met onze hulp – een tegemoetkoming aanvragen bij het Schadefonds, of een vergoeding krijgen via een verzekeraar. Slachtofferhulp Nederland, het Schadefonds, Perspectief Herstelbemiddeling, Veilig Thuis en andere slachtoffergerichte organisaties: ze zijn in staat een keten te vormen waarin het herstel van slachtoffers centraal staat. We horen van slachtoffers zelf dat ze hier enorme behoefte aan hebben: hoe eerder hun herstel begint, hoe beter.”

Welke hulp je ook biedt aan slachtoffers, een juiste bejegening is een wezenlijk onderdeel, benadrukt Rosa. “Zeker door taalgebruik vindt onbedoeld al snel victim blaming plaats. Ons standpunt hierin is: mensen die direct contact hebben met slachtoffers zouden een soort ‘slachtoffervaardigheidsbewijs’ moeten hebben. We geven trainingen om te leren luisteren en spreken zonder oordeel. Erkenning begint namelijk al bij hoe je de telefoon opneemt. Op welke manier je een brief opstelt, of een mail beantwoordt. Alle partijen, ook verzekeraars en overheden, kunnen hier veel van opsteken.”

“Erkenning begint al bij hoe je de telefoon opneemt. Op welke manier je een brief opstelt, of een mail beantwoordt.”

Met grote ogen

Ondanks dat er nog veel ruimte is voor verbetering, ziet Rosa dat hulp aan slachtoffers in Nederland al goed geregeld is – zeker in vergelijking met andere landen. “We zijn onderdeel van de Europese koepel van organisaties voor slachtofferhulp. Daar kijken ze ons soms met grote ogen aan als wij vertellen hoe het hier in elkaar zit. En wij leren ook weer van onze Europese zusterorganisaties.

De voorzitter van Victim Support in Nieuw Zeeland was laatst op bezoek bij ons en zei later op LinkedIn: ‘Al jaren heb ik een droom over de aanpak van slachtofferhulp in mijn land. In Nederland zag ik dat die droom al bestaat.’ Dat maakt ons trots!”