“We zijn druk bezig met de vraag hoe we erkenning in meerdere vormen kunnen bieden”

Iedereen wil het liefst maatwerk van de overheid, maar hoe houd je het uitvoerbaar? Emine Özyenici en Elin Berfelo zijn elke dag bezig met het antwoord op deze vraag. Emine is plaatsvervangend secretaris-generaal (pSG) van het ministerie van Justitie en Veiligheid. In deze rol is ze ook eigenaar van onder meer het Schadefonds. Elin ondersteunt haar hierbij vanuit de Directie Eigenaarsadvisering (DEA). Emine: “In dit domein moet je mensen horen en zien, maar tegelijkertijd ook begrenzen omdat je geen willekeur mag creëren.”

Als plaatsvervangend secretaris-generaal is Emine Özyenici officieel eigenaar van zo’n 30 uitvoeringsorganisaties, waaronder CJIB, IND en ook het Schadefonds. “Dat eigenaarschap betekent dat ik continuïteitsverantwoordelijk ben voor deze organisaties. We kijken: is er voldoende personeel, wordt de planning- en controlcyclus goed doorlopen, is de financiering toereikend ten opzichte van de opdracht?”

Verschil tussen opdrachtgever en eigenaar

Emine bepaalt echter niet de opdracht van alle uitvoeringsorganisaties. Dat is de taak van de opdrachtgever. Voor het Schadefonds is dit Justus Kox, directeur Sanctie- en Slachtofferbeleid binnen het directoraat-generaal Straffen en Beschermen. Lees het interview met Justus.

Er is dus een verschil tussen de opdrachtgever en de eigenaar. Dat heeft een goede reden: “Als eigenaar kijken we naar de balans tussen wat de opdrachtgever wil en wat de organisatie daadwerkelijk kan realiseren.” Een politiek besluit moet wel realistisch uitvoerbaar zijn. “In die zin fungeren we ook vaak als een soort oliemannetje tussen de opdrachtgever en de opdrachtnemer, in dit geval het Schadefonds.”

“Een politiek besluit moet wel realistisch uitvoerbaar zijn. In die zin fungeren we ook vaak als een soort oliemannetje tussen de opdrachtgever en de opdrachtnemer, in dit geval het Schadefonds.”

De hulptroepen van de eigenaar

Regelmatig is er overleg binnen dit driehoeksmodel van opdrachtgever, eigenaar en opdrachtnemer. Dat zorgt volgens Emine voor ‘korte lijnen en wederzijds vertrouwen’. Bij het vervullen van de eigenaarsrol voor al die uitvoeringsorganisaties leunt ze sterk op de Directie Eigenaarsadvisering, ofwel DEA, waarvan de medewerkers fungeren als een soort hulptroepen. Elin Berfelo is directeur van DEA. In haar werk staat het samenspel tussen beleid en uitvoering centraal.

Elin: “Het helpt dat er een transparante, fijne relatie is met het Schadefonds. Hun directeur, Monique de Groot, is pragmatisch en oplossingsgericht. Zij vertaalt ontwikkelingen in de maatschappij snel naar gevolgen voor beleid en uitvoering.”

Juist doordat de verstandhouding in rustige tijden goed is, kan bij problemen snel worden geschakeld. Emine: “Je onderhoudt als het ware een relatie ‘in vredestijd’, zodat je elkaar meteen kunt vinden als het een keer ingewikkeld wordt.”

Gekke spanning

En er zijn genoeg momenten waarop het ingewikkeld kan worden: het is nu eenmaal continu duwen en trekken tussen kwaliteit, betaalbaarheid en capaciteit. “Je wilt dat burgers gebruik kunnen maken van een dienst van de overheid en tegelijkertijd wil je die betaalbaar houden”, legt Elin uit. “Daar zit een gekke spanning in.”

“Je wilt dat burgers gebruik kunnen maken van een dienst van de overheid en tegelijkertijd wil je die betaalbaar houden. Daar zit een gekke spanning in.”

Emine: “In dit domein moet je mensen horen en zien, maar tegelijkertijd ook begrenzen omdat je geen willekeur mag creëren.” Het is lastige materie, benadrukt ze. “De politiek zegt aan de ene kant: het moet efficiënter, standaardiseren, de overheid moet krimpen. Tegelijkertijd wordt iedere casus uitgelicht als iets wat nooit meer mag gebeuren.” Ze waarschuwt dan ook voor te hoge verwachtingen van de overheid. “We worden steeds meer in de rol geduwd van ‘we gaan het voor je fixen’. Maar lang niet alles is vanuit de overheid te voorkomen.”

Erkenning kent meer vormen

Emine en Elin zijn er beiden wel van overtuigd dat een menselijke bejegening van aanvragers van het Schadefonds essentieel is en blijft. Ook als er uiteindelijk geen tegemoetkoming wordt toegekend. Emine: “Als mensen zeggen: ik krijg weliswaar geen tegemoetkoming, maar ik kon wel mijn verhaal kwijt en jullie hebben mij respectvol behandeld, dan is dat veel waard.”

Elin legt een parallel met de aardbevingsschade in Groningen, waar slachtoffers hun persoonlijke verhaal kunnen vertellen en laten vastleggen. “Dat werkt heel helend. Op dit moment zijn we bezig om te kijken hoe we erkenning in meerdere vormen kunnen bieden aan slachtoffers. Het gaat om andere zaken dan geld alleen.”

Tijd voor indexering?

Meerdere mensen die aan het woord komen in deze interviewreeks pleiten voor indexering van de tegemoetkomingen van het Schadefonds, aangezien dit al meer dan 20 jaar niet is gebeurd. Emine begrijpt dit:“Je wilt niet het effect sorteren dat iemand het gevoel krijgt met een schijntje te worden weggestuurd. Tegelijk speelt hier wel het vraagstuk van betaalbaarheid.”

Elin is van mening dat het een redelijk voorstel is. “Het zou niet gek zijn om rekening te houden met de inflatie. We indexeren alles, dus waarom dit ook niet?” Beiden vinden het sowieso een goed punt om mee te nemen voor verdere bespreking.

Tussen regels en recht doen

Waarom hebben ze voor dit werkveld gekozen? Elin komt uit bij het menselijke aspect. “Of je nu bij het Schadefonds met slachtoffers werkt, bij DJI met gedetineerden of in de migratieketen: er is altijd een asymmetrische relatie. Die machtsongelijkheid legt een extra verantwoordelijkheid bij de overheid. Dat is mijn drijfveer: zorgen dat mensen die in zo’n kwetsbare positie zitten, op een goede manier worden bejegend.”

Emine herkent dat. Regels en grenzen zijn nodig, maar de manier waarop je die toepast, doet er alles toe. Deze combinatie maakt voor haar het werk bij Justitie en Veiligheid fascinerend. “De maatschappelijke impact is groot, hier kun je echt verschil maken. Het is een van de mooiste domeinen waar ik in heb gewerkt.”