“Als daders recht hebben op een tweede kans, dan hebben de nabestaanden dat zeker ook.”

In 2014 verloor Lena Olivier haar 38-jarige zus Miranda door femicide: ze werd vermoord door haar partner. Sindsdien zet Lena zich in voor meer erkenning en betere ondersteuning van nabestaanden van slachtoffers van geweldsmisdrijven. Als voorzitter van de Federatie Nabestaanden Geweldslachtoffers (FNG) geeft ze nabestaanden een stem richting politiek en samenleving.

Aanvankelijk twijfelde Lena of het lotgenotencontact bij de FNG bij haar zou passen. “Ik dacht dat het niets voor mij zou zijn.” Inmiddels weet ze hoeveel steun en verbondenheid het kan bieden en voelen veel leden van de FNG voor haar als familie. “Onze verhalen zijn geen verhalen die je één keer in de zoveel tijd even vertelt. Dit is ons leven, onze werkelijkheid.”

“Onze verhalen zijn geen verhalen die je één keer in de zoveel tijd even vertelt. Dit is ons leven, onze werkelijkheid.”

Sterkere stem voor nabestaanden

Gaandeweg besefte ze ook dat de veranderingen in politiek en maatschappij die zij zo wenste, bij uitstek door een organisatie als FNG verklankt werden. Haar betrokkenheid groeide: ze ging van adviseur en bestuurslid naar voorzitter (sinds 2023).

Lena’s missie in één zin: “Het versterken van de stem van nabestaanden van geweldslachtoffers en het teweegbrengen van verandering in beleid en bewustwording.” De FNG is er in de eerste plaats voor het organiseren van lotgenotencontact, bijeenkomsten en herdenkingen.

Daarnaast vervult de FNG de rol van belangenbehartiger van nabestaanden richting de politiek, om bestaande wetten te veranderen en nieuwe wetgeving tot stand te brengen. “Ik vind echt dat de stem van de nabestaanden meer gehoord moet worden.”

Vergeten groep

In ons rechtssysteem, en daarmee onze samenleving, wordt te veel vanuit de dader gedacht en  te weinig vanuit slachtoffers en nabestaanden. “Alleen al het woord strafrecht laat zien hoe dadergericht we denken.”

“Alleen al het woord strafrecht laat zien hoe dadergericht we denken.”

Strafrecht gaat over straf en vergelding, terwijl ook herstel en erkenning onderdeel zouden moeten zijn van het recht. “Zolang je blijft denken in daders en straffen, blijven de nabestaanden eigenlijk een vergeten groep.”

Dat moet anders. De overheid investeert in de terugkeer van daders naar de maatschappij: waarom dan niet ook in de terugkeer van mensen die nergens om vroegen, maar wier leven door een geweldsmisdrijf is ontwricht? “Als daders recht hebben op een tweede kans, dan hebben de nabestaanden dat zeker ook.”

Tussen wal en schip

Er zijn nog te veel nabestaanden die volkomen op zichzelf zijn aangewezen, signaleert ze. “Zeker de mensen die achterblijven bij een cold case of vermissing, of van wie een geliefde in het buitenland is vermoord. Zij vallen echt tussen wal en schip: ze raken alles kwijt en kunnen bijna nergens een beroep op doen.”

Ze wijst ook op slachtoffers die zelf betrokken waren bij criminaliteit. Voor hun nabestaanden kan dit gevolgen hebben voor een tegemoetkoming, terwijl het verlies voor de nabestaanden hetzelfde is. “Heb ik minder verdriet omdat mijn geliefde ergens bij betrokken was wat niet helemaal klopte? Of omdat mijn familie misschien in het criminele circuit zat? Wat mij betreft is dat secundaire victimisatie.”

Geld als onderdeel van herstel

Lena leerde het Schadefonds kennen via Slachtofferhulp Nederland. Miranda’s kinderen moesten afstand doen van de erfenis. Door het beslag dat werd gelegd, stonden zij met lege handen. “Geen kleding, geen fiets, geen schoolboeken, geen knuffels. Dan is ieder potje welkom.”

De tegemoetkoming van het Schadefonds hielp de kinderen om hun leven weer enigszins op te pakken. “Een van hen ging bijvoorbeeld studeren en op kamers. Dan is zo’n potje heel erg belangrijk.”

Ze pleit wel voor een hogere vergoeding: financiële ondersteuning ziet ze nadrukkelijk als een onderdeel van erkenning en herstel. “Nabestaanden hebben, net als daders, ook geld nodig om terug te kunnen keren in de maatschappij.”

Hetzelfde geldt voor psychologische hulp. Vaak onontbeerlijk voor nabestaanden van geweldslachtoffers, maar kostbaar, met lange wachttijden. “Wie genoeg geld heeft, kan zelf hulp inkopen als de reguliere zorg niet tijdig beschikbaar is. Heb je geen geld, dan loop je opnieuw vast.”

“Wie genoeg geld heeft, kan zelf hulp inkopen als de reguliere zorg niet tijdig beschikbaar is. Heb je geen geld, dan loop je opnieuw vast.”

‘Zie ons, hoor ons: dit werkt niet’

Haar conclusie: bij het Schadefonds werken ‘fantastische mensen’ die zonder meer willen helpen, maar tegelijk zijn zij gebonden aan systemen. “En die systemen schuren. De boodschap van de FNG aan de overheid is daarom: zie ons, hoor ons: dit werkt niet.”

Voor effectieve ondersteuning aan nabestaanden moeten overheid en organisaties elkaar beter vinden en samenwerken. “FNG, Slachtofferhulp Nederland, Fonds Slachtofferhulp, het Schadefonds en het ministerie: in plaats van individuele hulp te bieden moet er een gezamenlijke taakopvatting ontstaan, waarin onze maatschappelijke verantwoordelijkheid samenkomt.”

Op die manier komt er ook aandacht voor een leven ná het misdrijf. Erkenning voor slachtoffers is essentieel, maar heeft vooral nut als er daarna ook steun is bij het weer oppakken van hun leven. “Mijn ultieme doel is dat iedereen de kans krijgt op een humane terugkeer naar wat ooit een normaal leven was. Alleen dan doe je als samenleving werkelijk recht aan nabestaanden.”