“Iedereen moet zich nog veel bewuster worden van de omvang en de ernst van mensenhandel en seksueel geweld tegen kinderen.”

Conny Rijken is de Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen. Samen met haar medewerkers onderzoekt ze hoe vaak deze misstanden voorkomen, welke vormen ze aannemen en hoe effectief de aanpak is.

“We spreken onder meer met slachtoffers, hulporganisaties, politie en beleidsmakers. Soms ga ik mee op werkbezoek, bijvoorbeeld bij prostitutiecontroles. We onderzoeken de aard en omvang en de aanpak van mensenhandel en seksueel geweld tegen kinderen. Op basis van onze informatie adviseren we de regering en betrokken organisaties om hun aanpak te verbeteren.”

Neem de tijd, zonder vooroordelen
Erkenning bieden aan slachtoffers moet een vast onderdeel zijn van die aanpak, stelt ze. En uit ervaring weet ze dat dit alleen lukt met de juiste bejegening van slachtoffers. Eerder maakte Conny deel uit van een commissie binnen het Schadefonds, die betrokken was bij de pilot Aannemelijkheid slachtofferschap mensenhandel. In deze rol voerde zij uitgebreide gesprekken met slachtoffers.

“In die periode werd me duidelijk hoe belangrijk het is om de tijd te nemen voor het verhaal van een slachtoffer. En minstens net zo belangrijk: om je vooringenomenheid te laten varen. Als je dat niet lukt, dan voelen slachtoffers dat meteen aan.”

Gesprek met aanvrager
Uit de evaluatie van de pilot bleek dat slachtoffers vooral de manier waarop de gesprekken werden gevoerd als positief ervoeren: ze voelden zich gehoord en erkend. Die wetenschap kan nog beter worden benut binnen het Schadefonds, constateert ze. Want waarom vindt zo’n gesprek niet standaard plaats?

“Als de jurist van het Schadefonds denkt aan een afwijzing, dan zou ik zeggen: bouw die tussenstap in. Spreek eerst nog met de aanvrager zelf. Dan hoor je altijd meer dan wat je leest in het dossier. Bovendien kun je nagaan of er nog aanvullende informatie beschikbaar is.”

Zo’n gesprek is echt geen overbodige luxe, gezien het doel van het Schadefonds. “Als je zegt dat je erkenning wil bieden, dan vind ik eigenlijk dat je verplicht bent om zo’n gesprek aan te bieden.”

Niet steeds dezelfde vraag
Conny noemt een ander aspect dat onlosmakelijk is verbonden met erkenning: betrouwbaar zijn.

“Slachtoffers moeten erop kunnen rekenen dat een organisatie haar afspraken nakomt en zorgvuldig communiceert.”

Als voorbeeld refereert ze aan gesprekstechnieken die onbedoeld wantrouwen kunnen oproepen, zoals steeds opnieuw dezelfde vraag stellen. “Als mij drie keer hetzelfde wordt gevraagd, dan denk ik ook: blijkbaar heb ik geen goed antwoord gegeven. Dat maakt slachtoffers onzeker en is nergens voor nodig.”

Aanvraagtermijn van tien jaar?
Ze noemt nog een aandachtspunt specifiek voor het Schadefonds: de aanvraagtermijn van tien jaar als het gaat om mensenhandel en seksueel geweld tegen kinderen. Slachtoffers vertellen soms pas na vele jaren over hun ervaringen, weet ze uit de praktijk.

“Schaamte, trauma of verdringing spelen hierin mee. Er zijn genoeg slachtoffers die pas na tientallen jaren gaan praten. Het hanteren van een vaste termijn is op zich prima, maar wel met de mogelijkheid voor uitzonderingen.”

Te weinig samenhang
Er zijn immers nog te veel slachtoffers die niet gehoord of gezien worden. Dat komt ook doordat de zichtbaarheid van mensenhandel en seksueel geweld tegen kinderen vaak te wensen overlaat. “Deze onderwerpen krijgen vaak pas aandacht wanneer er een grote strafzaak of politieactie is.”

Daarbij ziet Conny dat de hulpverlening en (kennis over) slachtofferrechten nu over veel verschillende organisaties zijn verdeeld. “Hierdoor ontbreekt voldoende samenhang en lijkt er onderlinge concurrentie te zijn.”

Dat zou ze graag anders zien. In haar toekomstbeeld kunnen minderjarige slachtoffers van seksueel geweld voor alle ondersteuning terecht op een plek waar alle organisaties voor slachtoffers onder één dak zitten. “Hier kun je naartoe voor schadevergoeding en juridische ondersteuning, maar bijvoorbeeld ook voor psychologische ondersteuning..”

Lange adem
Als Nationaal Rapporteur voert ze geen beleid uit: “Ik signaleer en doe aanbevelingen, maar of en hoe deze verder in het beleid worden verwerkt, is niet aan mij. Toch zie ik het wel degelijk als mijn taak en missie om de aanpak van mensenhandel en seksueel geweld tegen kinderen structureel te verbeteren.”

In de praktijk betekent dit dat zij samen met haar medewerkers met regelmaat aan de bel trekt, onder meer in gesprekken met organisaties en politici. “Iedereen moet zich nog veel bewuster worden van de omvang en de ernst van het probleem. Dat vraagt om een lange adem. Gelukkig hebben we die.”