“Persoonlijke aandacht is de sleutel voor slachtoffers tot het ervaren van erkenning”

Arlette Schijns is voorzitter van de Commissie van het Schadefonds, slachtofferadvocaat en onderzoeker. Persoonlijke aandacht is voor slachtoffers de sleutel tot daadwerkelijke erkenning, weet ze uit werkervaring en door onderzoek. Het Schadefonds is al aardig bezig op dit vlak, maar ze ziet nog meer kansen. Want: “Het geven van persoonlijke aandacht vraagt niet om een wetswijziging of andere complexe processen. Het zit vooral in menselijkheid en soft skills.”

Erkenning geven aan slachtoffers: volgens Arlette al 50 jaar de bestaansreden van het Schadefonds. “De manier waarop is door de jaren heen wel veranderd. In eerste instantie werd die erkenning vooral via een financiële tegemoetkoming vormgegeven. Intussen weten we dat mensen daarnaast vooral op zoek zijn naar het gezien en gehoord worden in hun emotionele belangen.”

Persoonlijk contact is alles

“En nu zitten we op een nieuw kantelpunt: het besef dat persoonlijke aandacht voor de immateriële belangen de wezenlijke kern is van erkenning. Uit de praktijk en recent wetenschappelijk onderzoek komt dit duidelijk naar voren. Het is een nieuwe waarheid die geldt voor elke partij die met slachtoffers werkt.”

Zelf ziet Arlette dit al langere tijd terug in haar werk als slachtofferadvocaat. “Ik sta slachtoffers bij van onder meer verkeersongevallen, aanslagen en grote incidenten zoals de ramp met de MH 17. Vooral in die rechtszaak heb ik geleerd hoe belangrijk het voor slachtoffers is dat zij ook in die immateriële belangen gezien worden.”

Het goud van het Schadefonds

Ook haar promotieonderzoek, dat ze net heeft afgerond, ondersteunt deze gedachte. Ze onderzocht onder meer wat slachtoffers belangrijk vinden voor hun herstel. “Wat blijkt? Het draait voor hen om erkenning, validatie – ‘ik word geloofd’ – en opnieuw verbinding ervaren met de samenleving.”

In dit licht bezien zit het Schadefonds op goud, constateert ze. “Erkenning en validatie zijn precies de behoeften waar wij bij uitstek aan tegemoet kunnen komen, met een werkwijze waarbij het slachtoffer centraal staat. We nemen goed de tijd voor het voeren van telefoongesprekken en hebben oog voor traumasensitief werken. Ook tijdens de hoorzittingen in bezwaar staat het verhaal van het slachtoffer centraal.”

Tegelijk denkt ze dat er nog meer mogelijk is. Waarom? “Het geven van persoonlijke aandacht vraagt niet om een wetswijziging of andere complexe processen. Het zit vooral in onze menselijke vaardigheden, de soft skills, waarin we ons verder moeten bekwamen.”

“Het geven van persoonlijke aandacht vraagt niet om een wetswijziging of andere complexe processen. Het zit vooral in onze menselijke vaardigheden, de soft skills, waarin we ons verder moeten bekwamen.”

Elkaar in de ogen kijken

Als praktisch voorbeeld noemt ze hoorzittingen. “De kracht hiervan ligt in het feit dat je iemand echt in de ogen kijkt: dan ontstaat direct persoonlijk en menselijk contact. Een video call met elke aanvrager zou dit ook teweeg kunnen brengen: de aanvrager voelt zich dan gezien en de juridisch behandelaar ziet een echt mens, in plaats van een casus op papier. Door te luisteren en oprechte aandacht te geven kan de jurist bovendien aan een gevoel van erkenning werken, al tijdens dit eerste contactmoment.”

Een ander waardevol instrument is het geven van een gevoelsreflectie op het verhaal van een slachtoffer. Tijdens de rechtszaak over de ramp met de MH 17 zag ik hoe dit in zijn werk gaat, en hoe groot het positieve effect ervan is op het ervaren van gerechtigheid.”

Gevoelsreflectie: oprechte interesse

In deze zaak stond Arlette vele nabestaanden bij van de honderden slachtoffers. “Elke keer als een nabestaande had gesproken, vatte de rechter de kern samen van de emoties die hij had gezien bij deze persoon. Erna sprak hij zijn eigen gevoel erbij uit. Zijn oprechte interesse en warme aandacht was bijna tastbaar. Werkelijk iedereen voelde zich gezien door hem. Als ik de nabestaanden nu spreek, hebben ze het nog steeds over dat moment.”

Slachtoffers van misdrijven voelen zich vaak ontkoppeld van de samenleving. “Ze willen niets liever dan het gevoel krijgen er weer bij te horen”, weet Arlette. “Met het geven van een gevoelsreflectie maken we duidelijk dat we achter elke aanvraag de mens zien – en dat die er altijd toe doet voor ons.”

“Slachtoffers van misdrijven voelen zich vaak ontkoppeld van de samenleving. Ze willen niets liever dan het gevoel krijgen er weer bij te horen.”

Meer oog voor slachtoffers die te weinig in beeld zijn

“Hierbij denk ik speciaal aan slachtoffers van seksuele misdrijven en van psychisch geweld, want vooral zij worden nu door het rechtssysteem te weinig geholpen. De strafprocessen, met de zware bewijslast en de centrale positie van de verdachte daarin, helpen deze slachtoffers niet.

Zoals een slachtoffer tegen me zei: ‘Ik voel me een figurant in mijn eigen rechtszaak.’ Het zou een mooie ontwikkeling zijn als het Schadefonds binnen het rechtssysteem de instantie gaat worden die vooral aan deze slachtoffers iets kan bieden wat tegemoet komt aan hun gerechtigheidsbelangen.”

Tot slot, niet onbelangrijk: “Het Schadefonds is een overheidsorganisatie. Als wij slachtoffers erkenning kunnen bieden, voelen ze hopelijk dat ze gesteund worden: niet alleen door onze medewerkers maar óók door de samenleving als geheel.”